ਭਾਰਤ 2023 ਵਿੱਚ ਤੀਸਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਰਾਬ ਹਵਾ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਰਿਹਾ। ਸਵਿਸ ਸੰਗਠਨ ਆਈਕਿਊ ਏਅਰ ਦੀ ਵਰਲਡ ਏਅਰ ਕੁਆਲਿਟੀ ਰਿਪੋਰਟ 2023 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਖਰਾਬ ਹਵਾ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਸੀ। 134 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਇਸ ਸੂਚੀ ‘ਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਰਾਬ ਹਵਾ ਵਾਲੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਹੀ। ਬਿਹਾਰ ਦਾ ਬੇਗੂਸਰਾਏ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਮਹਾਂਨਗਰ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ 2022 ਵਿੱਚ ਬੇਗੂਸਰਾਏ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਭਾਰਤ 2022 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹਵਾ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵੇਂ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਸੀ।
ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 1.33 ਬਿਲੀਅਨ ਜਾਂ 96% ਲੋਕ ਅਜਿਹੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੀਐਮ 2.5 ਦਾ ਪੱਧਰ WHO ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਿਆਰ ਤੋਂ 7 ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ 66% ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਾਲਾਨਾ ਪੀਐਮ 2.5 ਦਾ ਪੱਧਰ 35 ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਘਣ ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ। ਰਿਪੋਰਟ ‘ਚ ਪੀਐੱਮ 2.5 ਕਣਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਰੈਂਕਿੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਕਣਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਵਿਆਸ 2.5 ਮਾਈਕ੍ਰੋਮੀਟਰ ਜਾਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਕਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੂੰ ਖਰਾਬ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੀਐਮ 2.5 ਦਾ ਔਸਤ ਪੱਧਰ 1 ਘਣ ਮੀਟਰ ਵਿੱਚ 54.4 ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਸੀ।
ਇਹ WHO ਸਕੇਲ ਨਾਲੋਂ 10 ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਸੀ। ਡਬਲਯੂਐਚਓ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਸਾਲ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹਵਾ ਕਾਰਨ 70 ਲੱਖ ਲੋਕ ਮਰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਹਰ 9 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 1 ਦੀ ਮੌਤ ਖਰਾਬ ਹਵਾ ਕਾਰਨ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਈਕਿਊ ਏਅਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਸਾਲ ਦਾ ਅੰਕੜਾ 30,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਵਾ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨਿਗਰਾਨੀ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਤੋਂ ਡਾਟਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪੀਐਮ 2.5 ਦਾ ਪੱਧਰ 1 ਘਣ ਮੀਟਰ ਵਿੱਚ 92.7 ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਬੇਗੂਸਰਾਏ ਵਿੱਚ ਇਹ 118.9 ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਸੀ ।
ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ 2018 ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਚਾਰ ਵਾਰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। PM ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਣ ਪਦਾਰਥ ਜੋ ਕਿ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਛੋਟੇ ਕਣ ਹਨ। ਇਹ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਠੋਸ ਕਣਾਂ ਅਤੇ ਤਰਲ ਬੂੰਦਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨੰਗੀ ਅੱਖ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਕੁਝ ਕਣ ਇੰਨੇ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਕੋਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਖੋਜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।PM2.5 ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਨਾਲ ਕਈ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਮਾ, ਕੈਂਸਰ, ਸਟ੍ਰੋਕ ਅਤੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੇ ਰੋਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੂਖਮ ਕਣਾਂ ਦੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ‘ਤੇ ਮਾੜਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੂਗਰ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
