ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 9 ਮਾਰਚ 2022 – ਯੂਕਰੇਨ ‘ਤੇ ਰੂਸ ਦੇ ਹਮਲੇ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਵੇਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ‘ਚ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ‘ਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਰਮਨੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰੱਖਿਆ ਬਜਟ ਦੁੱਗਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਟਲੀ, ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਅਤੇ ਸਪੇਨ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਬਜਟ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਯੂਰਪ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਹਥਿਆਰ ਖਰੀਦਣ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਵਾਂਗ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਯੂਕਰੇਨ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਮਰੀਕੀ ਜਾਂ ਨਾਟੋ ਦੇਸ਼ ਰੂਸ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਰੂਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ‘ਚ ਪੰਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਵਿਕਰੇਤਾ ਹਨ, ਅਮਰੀਕਾ, ਰੂਸ, ਫਰਾਂਸ, ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਚੀਨ ਉਹ ਪੰਜ ਦੇਸ਼ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ 75 ਫੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ, ਉਹ ਇਕੱਲਾ 37 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਥਿਆਰ ਵੇਚਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੂਸ ਦਾ ਨੰਬਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ 20 ਫੀਸਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਫਰਾਂਸ 8.3 ਫੀਸਦੀ ਨਾਲ ਤੀਜੇ, ਜਰਮਨੀ 5.5 ਫੀਸਦੀ ਨਾਲ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਚੀਨ ਇਸ ਸੂਚਨਾ ‘ਚ 5ਵੇਂ ਨੰਬਰ ‘ਤੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ 5.2 ਫੀਸਦੀ ਹੈ।
ਸਟਾਕਹੋਮ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪੀਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਭਾਵ SIPRI ਦੀ 2021 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ, ਭਾਰਤ, ਮਿਸਰ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਪੰਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਹਥਿਆਰ ਖਰੀਦਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਹਨ।
ਆਲਮੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ‘ਚ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ 11 ਫੀਸਦੀ, ਭਾਰਤ 9.5 ਫੀਸਦੀ, ਮਿਸਰ 5.8 ਫੀਸਦੀ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ 5.1 ਫੀਸਦੀ ਅਤੇ ਚੀਨ 4.7 ਫੀਸਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ 5 ਖਰੀਦਦਾਰ ਦੇਸ਼ ਹਨ।
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਥਿਆਰ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਥਿਆਰ ਖਰੀਦਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਚੀਨ ਰਿਵਰਸ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਫਾਰਮੂਲੇ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਹਥਿਆਰ ਖਰੀਦਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਬਦਲਾਅ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਦਾ ਹੈ।
SIPRI ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਰੂਸੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਖਰੀਦਦਾਰ ਭਾਰਤ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਅਲਜੀਰੀਆ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਰੂਸ ਤੋਂ 23 ਫੀਸਦੀ, ਚੀਨ 18 ਫੀਸਦੀ ਅਤੇ ਅਲਜੀਰੀਆ ਤੋਂ 15 ਫੀਸਦੀ ਹਥਿਆਰ ਖਰੀਦਦਾ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਭਾਰਤ ਰੂਸੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖਰੀਦਦਾਰ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਨੇ ਯੂਕਰੇਨ ‘ਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਰੂਸ ਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਇਹ ਵੀ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਗੱਲ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਦੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਹਥਿਆਰ ਨਹੀਂ ਖਰੀਦਦਾ। ਭਾਰਤ ਰੂਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਮਰੀਕਾ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਤੋਂ ਵੀ ਹਥਿਆਰ ਖਰੀਦਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਭਾਰਤ ਨਾ ਤਾਂ ਰੂਸ ਨੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
