ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿਨੇਮਾਘਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਨੇਮਾ ਹਰ ਸਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 2000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਨੂੰ 100 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਕੁਝ ਤੱਥਾਂ ‘ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਹਿਸ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ‘ਸ਼੍ਰੀ ਪੁੰਡਲਿਕ’ 18 ਮਈ 1912 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਇਸ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਬਾਰੇ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਹੋਵੇਗਾ।
‘ਸ਼੍ਰੀ ਪੁੰਡਲਿਕ’ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੂਕ ਫਿਲਮ ਸੀ। ਇਹ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ ਸੀ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਕੁੱਲ 22 ਮਿੰਟ ਦੀ ਸੀ। ਫਿਲਮ ‘ਸ਼੍ਰੀ ਪੁੰਡਲਿਕ’ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਮੰਗਲਦਾਸ ਵਾੜੀ, ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਥੀਏਟਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ ਨਾਟਕ ਪੁੰਡਲਿਕ ਦਾ ਮੰਚਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਰਨੇ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਫਿਲਮ ‘ਸ਼੍ਰੀ ਪੁੰਡਲਿਕ’ 18 ਮਈ 1912 ਨੂੰ ਕੋਰੋਨੇਸ਼ਨ ਸਿਨੇਮਾਟੋਗ੍ਰਾਫ, ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਕੁੱਲ ਦੋ ਹਫ਼ਤੇ ਸਿਨੇਮਾਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲੀ।
ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਫਿਲਮ ‘ਸ਼੍ਰੀ ਪੁੰਡਲਿਕ’ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਕਹੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਵਾਦ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਸ਼ੂਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੈਮਰਾਮੈਨ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਜੌਨ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੈਮਰਾਮੈਨ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ‘ਸ਼੍ਰੀ ਪੁੰਡਲਿਕ’ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਫਿਲਮ ‘ਰਾਜਾ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ’ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਦੱਸ ਦਈਏ ਕਿ ਫਿਲਮ ‘ਰਾਜਾ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ’ 3 ਮਈ 1913 ਨੂੰ ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਰਨੇ ਦੀ ‘ਸ਼੍ਰੀ ਪੁੰਡਲਿਕ’ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਠੀਕ ਇਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਸਿਨੇਮਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਈ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਬਹਿਸ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦਾ ਪਿਤਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਕੁਝ ਲੋਕ ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਰਨੇ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦਾ ਪਿਤਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
