ਸਾਡਾ ਤਿਰੰਗਾ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡਾ ਤਿੰਨ ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿਰੰਗਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਰੰਗੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਹੈ। ਤਿਰੰਗੇ ਦੇ ਹਰ ਰੰਗ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪਹੀਏ ਅਤੇ ਪਹੀਏ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੱਕ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਤਿਰੰਗਾ ਕਿਸ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ? ਤਿਰੰਗੇ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡੇ ਵਜੋਂ ਕਿਸ ਨੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ?ਅਤੇ ਤਿਰੰਗੇ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡਾ ਕਿਉਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ? ਤਿਰੰਗੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ? ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕਈ ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋਵੋਗੇ।
ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਦੇ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਜਾਣੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਦਾ ਕਾਰਨ। ਤਿਰੰਗਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਨਾਂ ਪਿੰਗਲੀ ਵੈਂਕਈਆ ਹੈ। ਝੰਡੇ ਨੂੰ 1921 ਵਿੱਚ ਪਿੰਗਲੀ ਵੈਂਕਈਆ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਝੰਡਾ ਬਣਾਉਣਾ ਇੰਨਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਿੰਗਲੀ ਵੈਂਕਈਆ ਨੇ 1916 ਤੋਂ 1921 ਤੱਕ ਲਗਭਗ 30 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿਰੰਗੇ ਨੂੰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਤਿਰੰਗੇ ਅਤੇ ਅੱਜ ਦੇ ਤਿਰੰਗੇ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਫਰਕ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਿਰੰਗੇ ਵਿੱਚ ਲਾਲ, ਹਰੇ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਸਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਚਰਖਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਪਰ 1931 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਤਾ ਪਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲਾਲ ਰੰਗ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਭਗਵਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਭਾਰਤ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਤਿਰੰਗੇ ਨੂੰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਿੰਗਲੀ ਵੈਂਕਈਆ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਵੈਂਕਈਆ ਆਂਧਰਾ ਵਿੱਚ ਮਛਲੀਪਟਨਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੈਂਕਈਆ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਆਰਮੀ ਦਾ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਨੇਤਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਪਿੰਗਲੀ ਵੈਂਕਾਇਆ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਐਂਗਲੋ-ਬੋਅਰ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ।
ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਘਰ ਪਰਤ ਆਇਆ। ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਕੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਪਿੰਗਲੀ ਵੈਂਕਈਆ 45 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿਰੰਗਾ ਝੰਡਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਤਿਰੰਗੇ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਝੰਡੇ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲਣ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 45 ਸਾਲ ਲੱਗ ਗਏ। ਝੰਡੇ ਵਿੱਚ ਚਰਖੇ ਦੀ ਥਾਂ ਅਸ਼ੋਕ ਚੱਕਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡੇ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਰੂਪ 22 ਜੁਲਾਈ 1947 ਨੂੰ ਹੋਈ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਸ ਅਤੇ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਦੇ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਲਹਿਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿਰੰਗੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਰੰਗ ਮੌਜੂਦ ਹਨ- ਭਗਵਾ, ਚਿੱਟਾ ਅਤੇ ਹਰਾ। ਤਿੰਨੋਂ ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਭਗਵਾ ਰੰਗ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਚਿੱਟਾ ਰੰਗ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਰਾ ਰੰਗ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤਿਰੰਗੇ ਨੂੰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਲਾਲ ਅਤੇ ਹਰੇ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਿਮ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਤਿਰੰਗੇ ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਟ ਅਸ਼ੋਕ ਦਾ ਧਰਮ ਚੱਕਰ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਸ਼ੋਕ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਕਰਤੱਵ ਦਾ ਚੱਕਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ 24 ਬੁਲਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ 24 ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
