ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਮਰਹੂਮ ਅਭਿਨੇਤਾ ਪ੍ਰਾਣ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਅਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾ ਕੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਸ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਈ। 12 ਫਰਵਰੀ 1920 ਨੂੰ ਬਾਲੀਮਾਰਨ, ਪੁਰਾਣੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਪ੍ਰਾਣ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਿਕੰਦ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਿਸੇ ਫਿਲਮ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਇਹ ਕਲਾਕਾਰ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ‘ਚ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਪ੍ਰਾਣ ਨੇ ਕਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਇੱਕ ਖਲਨਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਿਨੇਮਾ ਜਗਤ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਦਸਵੀਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਬਣਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਇਕ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਿਮਲਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਲਾਹੌਰ ਚਲੇ ਗਏ।
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਣ ਸਾਹਬ ਸਿਗਰੇਟ ਦੇ ਆਦੀ ਸਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹ ਇੱਕ ਪਾਨ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ‘ਤੇ ਸਿਗਰਟ ਦਾ ਧੂੰਆਂ ਸਟਾਈਲ ਵਿੱਚ ਉਡਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੇ ਲੇਖਕ ਮੁਹੰਮਦ ਵਲੀ ਵੀ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਾਣ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ‘ਯਮਲਾ ਜੱਟ’ ਲਈ ਲੜਕੇ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ‘ਚ ਸੀ। ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਮਿਲਣ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ। ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਜਿਹੇ ‘ਚ ਉਸ ਨੇ ਮੁਹੰਮਦ ਵਲੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਾਣ ਦੀ ਫੇਰ ਵਲੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ। ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ‘ਯਮਲਾ ਜੱਟ’ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਹ ਫਿਲਮ 1940 ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਫਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਨੇਮਾ ‘ਚ ਪ੍ਰਾਣ ਸਾਹਬ ਦਾ ਸਫਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ ਜਾਂ ਅਸਫਲ। ਉਸ ਨੇ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਖਲਨਾਇਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਇੰਨੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਨਿਭਾਇਆ ਕਿ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਅਸਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਖਲਨਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਲੀਵੁੱਡ ‘ਚ ਪ੍ਰਾਣ ਆਪਣੀ ਫੀਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਲਾਈਮਲਾਈਟ ‘ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਆਈਆਂ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ ਅਤੇ ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੀਸ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।
1960 ਤੋਂ 70 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਦੀ ਫੀਸ 5 ਤੋਂ 10 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪ੍ਰਾਣ ਦਾ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਛੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦਾ ਕਰੀਅਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ 350 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ‘ਮਧੂਮਤੀ’, ‘ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ‘ਚ ਗੰਗਾ ਵਗਦੀ ਹੈ’, ‘ਉਪਕਾਰ’, ‘ਸ਼ਹੀਦ’, ‘ਪੂਰਬ ਤੇ ਪੱਛਮ’, ‘ਰਾਮ ਔਰ ਸ਼ਿਆਮ’, ‘ਜ਼ੰਜੀਰ’, ‘ਡੌਨ’, ‘ਅਮਰ ਅਕਬਰ ਐਂਥਨੀ’, ‘ਜਾਨੀ ਮੇਰਾ’। ਪ੍ਰਾਣ ਨੇ ‘ਨਾਮ’ ਵਰਗੀਆਂ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ‘ਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸੇ ਲਈ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 2013 ਵਿੱਚ ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
