ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ, ਗੜੇਮਾਰੀ, ਠੰਢ ਹੋਵੇਗੀ ਜਾਂ ਪਾਰਾ ਵਧਣ ਨਾਲ ਗਰਮੀ ਵਧੇਗੀ। ਇਹ ਪਤਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮਿੰਟ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ‘ਚ ਲੋਕ ਮੌਸਮ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵੀ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੌਸਮ ਬਾਰੇ ਇਹ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ? ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੱਥੇ ਮੀਂਹ ਪਵੇਗਾ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਗਰਮੀ ਹੋਵੇਗੀ?
ਦੱਸ ਦਈਏ ਕਿ ਮੌਸਮ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਲਈ ਕਈ ਕਾਰਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਸਤਹ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ, ਨਮੀ, ਹਵਾ ਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ, ਤ੍ਰੇਲ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਆਦਿ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਅਤੇ ਉਪਕਰਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ- ਮੀਂਹ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਰੇਨ ਗੇਜ, ਹਵਾ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਐਨੀਮੋਮੀਟਰ, ਹਵਾ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਵਿੰਡ ਵੈਨ, ਵਾਸ਼ਪੀਕਰਨ ਦੀ ਦਰ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਪੈਨ-ਈਵੇਪੋਰੀਮੀਟਰ, ਸਨਸ਼ਾਈਨ ਰਿਕਾਰਡਰ, ਤ੍ਰੇਲ ਲਈ ਡਿਊ ਗੇਜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਥਰਮਾਮੀਟਰ ਆਦਿ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹਾਈ-ਸਪੀਡ ਕੰਪਿਊਟਰ, ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਉਪਗ੍ਰਹਿ, ਹਵਾ ਦੇ ਗੁਬਾਰੇ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਰਡਾਰ ਵੀ ਮੌਸਮ ਦੇ ਡੇਟਾ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਮੌਜੂਦਾ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੌਸਮ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਕੋਲ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਹਨ ਜੋ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦਿੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਲੋਕ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿੱਥੇ ਬੱਦਲ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਨਹੀਂ। ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਕੋਈ ਵੀ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਧੁੱਪ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਬੱਦਲ ਛਾਏ ਰਹਿਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਇਹ ਮੀਂਹ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਮੀਂਹ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ, ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਪਾਣੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਰਡਾਰ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਡਾਰ ਰਾਹੀਂ ਭੇਜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਉਛਾਲ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਲ ਹੀ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿੰਨੇ ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਮੀਂਹ ਪਿਆ। ਮੀਂਹ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਬਹੁਤ ਸਰਲ ਹੈ। ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਕੋਲ ਬਾਲਟੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਫਨਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੱਡੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਦਰੱਖਤ। ਭਾਵ ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਫਨਲ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਫਨਲ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ MM ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਬਰਸਾਤ ਰੁਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਜਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਕਿੰਨੀ ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੋਈ ਹੈ।
ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਤਤਕਾਲ ਜੋ ਅਗਲੇ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਲਈ, ਦੂਜੀ ਛੋਟੀ ਮਿਆਦ ਜੋ 1 ਤੋਂ 3 ਦਿਨਾਂ ਲਈ, ਤੀਜੀ ਮੱਧਮ ਮਿਆਦ ਜੋ 4 ਤੋਂ 10 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਵਧੀ ਹੋਈ ਮਿਆਦ ਜੋ 10 ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਈ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਮੱਧਮ ਮਿਆਦ ਦੀਆਂ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
