ਮੋਰ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ, ਰੰਗੀਨ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ‘ਤੇ ਤਾਜ ਰੱਖ ਕੇ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਕਹਾਉਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਮੋਰ ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਖੰਭ ਫੈਲਾ ਕੇ ਨੱਚਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਭ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਮਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਝ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਹੀਰਿਆਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਸ਼ਾਹੀ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਵੇ।
ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਮੋਰ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਸੁੰਦਰਤਾ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 26 ਜਨਵਰੀ 1963 ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੰਛੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ ਮਿਆਂਮਾਰ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੰਛੀ ਵੀ ਮੋਰ ਹੈ। ਮੋਰ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਮ ‘ਪਾਵੋ ਕ੍ਰਿਸਟੈਟਸ’ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਬਲੂ ਪੀਫਾਓਲ ਜਾਂ ‘ਪੀਕੁੱਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੱਸ ਦਈਏ ਕਿ ਮੋਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੰਛੀ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਪਿੱਛੇ ਸਿਰਫ ਇਸ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨ ਇਹ ਇਸ ਮੁਕਾਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੰਛੀ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੋਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਈ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨੂੰ ਹੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਮਾਧਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ 1961 ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਓਟਾਕਮੁੰਡ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਾਰਸ ਕਰੇਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਪਤੰਗ, ਬਸਟਰਡ ਅਤੇ ਹੰਸ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੋਰ ਦਾ ਨਾਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਸ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੰਛੀ ਐਲਾਨੇ ਜਾਣ ਲਈ ਉਸ ਪੰਛੀ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਇਸਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਮ ਆਦਮੀ ਇਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਿਚ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੋਰ ਨੂੰ 26 ਜਨਵਰੀ 1963 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੰਛੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਮੋਰ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਪੰਛੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਉੱਚ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਮਰਾਟ ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਮੌਰਿਆ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਮੋਰ ਸੀ। ਜਿਸ ਤਖਤ ‘ਤੇ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਬੈਠਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਮੋਰ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।
ਰਾਜੇ ਦਾ ਸਿੰਘਾਸਣ ਦੋ ਮੋਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਮੋਰ ਆਪਣੇ ਖੰਭਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਹੀਰਿਆਂ ਅਤੇ ਪੰਨਿਆਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਇਸ ਸਿੰਘਾਸਣ ਦਾ ਨਾਂ ‘ਤਖ਼ਤ-ਏ-ਤਾਊਸ’ ਸੀ। ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮੋਰ ਨੂੰ ‘ਤਾਉਸ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
