ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਨੇ 1638 ਈ: ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 1638 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ 1648 ਈ: ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹੀ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 10 ਸਾਲ ਲੱਗੇ।
ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਰਾਜਧਾਨੀ ਆਗਰਾ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਲ 2007 ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਿਲਾ ਬਣਵਾਇਆ।
ਦੱਸ ਦਈਏ ਕਿ ਲਾਲ ਕਿਲੇ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਕਿਲਾ-ਏ-ਮੁਬਾਰਕ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਅਨੁਸਾਰ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੌਰਾਨ ਚੂਨੇ ਦੀ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਰੰਗ ਪਹਿਲਾਂ ਚਿੱਟਾ ਸੀ।
ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ‘ਤੇ ਚੂਨਾ ਡਿੱਗਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਲਾਲ ਕਿਲਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇਹ ਨਾਮ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਲਾਲ ਰੇਤ ਅਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਲਾਲ ਕਿਲਾ ਪਿਆ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਕੋਲ ਇਸ ਬਾਰੇ ਠੋਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਮਤਭੇਦ ਹਨ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਵਰਗ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਨੇ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਬਣਵਾਏ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
