ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ੇਖ ਹਸੀਨਾ ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੌਰੇ ਦਾ ਅੱਜ ਦੂਜਾ ਦਿਨ ਹੈ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ ‘ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਸਮੀ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਹਸੀਨਾ ਨੇ ਰਾਜਘਾਟ ਜਾ ਕੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਿਤਾ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੱਤੀ।

ਦੱਸ ਦਈਏ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ੇਖ ਹਸੀਨਾ ਨੇ ਪੀਐਮ ਮੋਦੀ ਨਾਲ ਦੋ-ਪੱਖੀ ਬੈਠਕ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਂਝੇ ਬਿਆਨ ਦੌਰਾਨ ਪੀਐਮ ਮੋਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਲਗਭਗ 10 ਵਾਰ ਮਿਲੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਪੀਐਮ ਸ਼ੇਖ ਹਸੀਨਾ ਦਾ ਇਹ ਦੌਰਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਾਡੇ ਤੀਜੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਰਾਜ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਆਈ ਹੈ।”

ਪੀਐਮ ਮੋਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਕਰੰਸੀ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਕਈ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭਾਈਵਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਸਬੰਧ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਮੈਂ ਅੱਜ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਮੈਚ ਲਈ ਦੋਵਾਂ ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।

ਪੀ.ਐਮ ਮੋਦੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, “ਭਾਰਤ-ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੋਸਤੀ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਸਾਡੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂਆਂ ਉਚਾਈਆਂ ਦੇਵੇਗਾ। ਸਾਡਾ ਧਿਆਨ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰਨਾ ਹੈ। 54 ਸਾਂਝੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੀਸਤਾ ਨਦੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ‘ਤੇ ਚਰਚਾ ਹੋਈ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕੀ ਟੀਮ ਜਲਦੀ ਹੀ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਜਾਵੇਗੀ।

ਸ਼ੇਖ ਹਸੀਨਾ ਜੁਲਾਈ ‘ਚ ਚੀਨ ਦੇ ਦੌਰੇ ‘ਤੇ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਦੌਰੇ ‘ਤੇ ਭਾਰਤ ਆਈ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ 15 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸ਼ੇਖ ਹਸੀਨਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ 9 ਜੂਨ ਨੂੰ ਪੀਐਮ ਮੋਦੀ ਦੇ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕ ਸਮਾਗਮ ਲਈ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਆਈ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੀ ‘ਨੇਬਰ ਫਸਟ’ ਨੀਤੀ ਤਹਿਤ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭਾਈਵਾਲ ਹੈ।

ਦਰਅਸਲ, ਭਾਰਤ ਨੇ 1975 ‘ਚ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ‘ਤੇ ਫਰੱਕਾ ਡੈਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ‘ਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੇ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਜਤਾਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1996 ‘ਚ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਗੰਗਾ ਜਲ ਵੰਡ ਸੰਧੀ ‘ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਹੋਏ। ਇਹ ਸੰਧੀ ਸਿਰਫ਼ 30 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸੀ, ਜੋ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਤੀਸਤਾ ਮਾਸਟਰ ਪਲਾਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤੀਸਤਾ ਮਾਸਟਰ ਪਲਾਨ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਹੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕਟੌਤੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੰਕਟ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਤੀਸਤਾ ‘ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬੈਰਾਜ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਖੇਤਰ ‘ਚ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਲਈ ਚੀਨ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਸਤੇ ਕਰਜ਼ੇ ‘ਤੇ 1 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਤੀਸਤਾ ਮਾਸਟਰ ਪਲਾਨ ਲਈ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੌਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੇਖ ਹਸੀਨਾ ਇਸ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਕੋਈ ਹੱਲ ਕੱਢਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇਗੀ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤੀਸਤਾ ਮਾਸਟਰ ਪਲਾਨ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਇੰਨਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਦਰਅਸਲ, ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਤੀਸਤਾ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵੰਡ ‘ਤੇ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ।

2011 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਭਾਰਤ ਤੀਸਤਾ ਨਦੀ ਜਲ ਸਮਝੌਤੇ ‘ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ। ਪਰ ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ ਦੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਕਾਰਨ ਮਨਮੋਹਨ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣਾ ਪਿਆ।

2014 ਵਿੱਚ, ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ ਨਾਲ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਦੋਹਾਂ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਤੀਸਤਾ ਦੀ ਵੰਡ ‘ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪਰ 9 ਸਾਲ ਬੀਤ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਤੀਸਤਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਜਲ ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਿਆ।…

ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਚਾਲੇ ਤੀਸਤਾ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵੰਡ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵਿਵਾਦ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। 414 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਤੀਸਤਾ ਨਦੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਕਮ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੋਇਆ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਅਸਾਮ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਲਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਨਦੀ ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਮਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤੀਸਤਾ ਨਦੀ ਦੀ 83% ਯਾਤਰਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ 17% ਯਾਤਰਾ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਨਦੀ ਸਿੱਕਮ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਤਿੰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲਗਭਗ 1 ਕਰੋੜ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਤੀਸਤਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ‘ਤੇ 50 ਫੀਸਦੀ ਅਧਿਕਾਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਖੁਦ ਦਰਿਆਈ ਪਾਣੀ ਦਾ 55 ਫੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਜੇਕਰ ਤੀਸਤਾ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਮਝੌਤਾ ਸਹੀਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਮੁਤਾਬਕ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇਗਾ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ ਇਸ ਨੂੰ ਟਾਲਦੀ ਰਹੀ ਹੈ।

ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕਿ ਤੀਸਤਾ ਮਾਸਟਰ ਪਲਾਨ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਚੀਨ ਕੋਲ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਰਣਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਦਰਅਸਲ, ਚੀਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਉਥੋਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ‘ਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਡਰ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਡਾਟਾ ਅਤੇ ਨਦੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕਈ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਚੀਨ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜੇਕਰ ਚੀਨ ਨੂੰ ਤੀਸਤਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਲੀਗੁੜੀ ਕਾਰੀਡੋਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇਗੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਚਿਕਨ ਨੇਕ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਲੀਗੁੜੀ ਕੋਰੀਡੋਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਤਿੱਬਤ-ਭੂਟਾਨ ਟ੍ਰਾਈ-ਜੰਕਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।