Britannia ਬਿਸਕੁਟ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਬਰੈੱਡ, ਕੇਕ, ਰੱਸਕ, ਪਨੀਰ, ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਤੱਕ ਵਧੀ। ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਉਤਪਾਦ ਸਾਡੇ ਲਈ ਜਿੰਨਾ ਖਾਸ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਸਫਰ ਵੀ ਓਨਾ ਹੀ ਰੋਮਾਂਚਕ ਹੈ। ਸਿਰਫ 295 ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਕੰਪਨੀ ਅੱਜ ਲਗਭਗ 12 ਹਜ਼ਾਰ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਦਮਦਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਘਰ ਵਿੱਚ 1892 ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗੁਪਤਾ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਸਨ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਖਰਚਾ 295 ਰੁਪਏ ਸੀ। ਫਿਰ ਕੁਝ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਡੀਆਂ ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ। ਘਰਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ। 26 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ 21 ਮਾਰਚ 1918 ਨੂੰ ਸੀਐਚ ਹੋਮਜ਼ ਗੁਪਤਾ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਇੱਕ ਪਬਲਿਕ ਲਿਮਟਿਡ ਕੰਪਨੀ ਬਣ ਗਈ।
ਇਸਨੇ 1921 ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਓਵਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਾਨੀਆ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਸਾਲ 1924 ਵਿੱਚ ਕਸਾਰਾ ਪੀਰ ਰੋਡ, ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਫੈਕਟਰੀ ਖੋਲ੍ਹੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਕੰਪਨੀ ਪੀਕ ਫਰੀਨ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ ਲਿਮਟਿਡ ਯੂਕੇ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ ਬਣ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਲਕਾਤਾ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ‘ਚ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ।
ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਬ੍ਰਿਟਾਨਿਆ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 1939 ਅਤੇ 1945 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਇਸਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਲੜ ਰਹੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਪਲਾਈ ਬ੍ਰਿਟਾਨਿਆ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਲਗਭਗ 95% ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਬ੍ਰਿਟਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਭਾਈਵਾਲੀ, ਮਾਲਕੀ ਅਤੇ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਲ ਗਈ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਾਨੀਆ ਨੇ ਗੁਪਤਾ ਬ੍ਰਦਰਜ਼, ਸੀਐਚ ਹੋਮਜ਼, ਪੀਕ ਫ੍ਰੀਂਸ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ABIL ਦੁਆਰਾ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਸਾਲ 1952 ‘ਚ ਬ੍ਰਿਟਾਨੀਆ ਦੀ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀ ਫੈਕਟਰੀ ਦਮਦਮ ਤੋਂ ਤਾਰਾਤੋਲਾ ਰੋਡ ‘ਤੇ ਸ਼ਿਫਟ ਹੋ ਗਈ।
ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਪਲਾਂਟ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਲ 1954 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਪਲਾਂਟ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਬ੍ਰੈਡ ਬਣਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫੈਕਟਰੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ।
ਕੰਪਨੀ ਭਾਰਤੀ ਗਾਹਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਕੜ ਬਣਾ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਵਧਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਾਲ 1965 ਵਿੱਚ, ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਬਰੈੱਡ ਬੇਕਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। 1976 ਵਿੱਚ ਕੋਲਕਾਤਾ ਅਤੇ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਾਨੀਆ ਬਰੈੱਡ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 3 ਅਕਤੂਬਰ 1979 ਨੂੰ, ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਆ ਬਿਸਕੁਟ ਕੰਪਨੀ ਲਿਮਿਟੇਡ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਟਾਨੀਆ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਲਿਮਿਟੇਡ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਸਾਲ 1980 ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਨੇਬੀਕੋ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਨਾਲ 10 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸਹਿਯੋਗ ਸਮਝੌਤੇ ‘ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕੇਰਲ ਦੇ ਇਕ ਵਪਾਰੀ ਰਾਜਨ ਪਿੱਲਈ ਦਾ ਨਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਲਿਆ। ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ‘ਬਿਸਕੁਟ ਕਿੰਗ’ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ 20th Century Foods ਨਾਂ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ ਅਤੇ ਓਲੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਨਾਂ ਹੇਠ ਆਲੂ ਦੇ ਚਿਪਸ ਵੇਚਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਸਮੇਂ ਉਸ ਕੋਲ ਬ੍ਰਿਟਾਨਿਆ ਵਿਚ 38 ਫੀਸਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਸੀ।
13 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਵਾਡਿਆ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ABIL ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਮੂਹ ਡੈਨੋਨ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਭਾਈਵਾਲ ਬਣ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਰਾਜਨ ਪਿੱਲਈ ਨਾਲ ਵਿਵਾਦ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ। 1995 ਵਿੱਚ ਰਾਜਨ ਪਿੱਲਈ ਇੱਕ ਵਿੱਤੀ ਘੁਟਾਲੇ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 4 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
2006 ਵਿੱਚ ਵਾਡਿਆ ਅਤੇ ਡੈਨੋਨ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਵਾਡਿਆ ਨੇ ਡੈਨੋਨ ਉੱਤੇ ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਤੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਸੀ। ਡੈਨੋਨ ਨੇ ਟਾਈਗਰ ਬ੍ਰਾਂਡ ਨਾਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਬਿਸਕੁਟ ਲਾਂਚ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਇਸਦੀ ਚੰਗੀ ਵਿਕਰੀ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਸਾਲ 2009 ‘ਚ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਬੋਰਡਰੂਮ ਮੀਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਾਡਿਆ ਨੇ ਕੰਪਨੀ ‘ਤੇ ਪੂਰਾ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰ ਲਿਆ।
