ਭਾਰਤ ਦੀ ਥੋਕ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਰ ਖੁਰਾਕੀ ਵਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਤੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਕੇ -0.26% ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਛੇਵਾਂ ਮਹੀਨਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਥੋਕ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਰ ਜ਼ੀਰੋ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਥੋਕ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਰ -0.52% ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ ਇਹ -1.36% ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਸਤੰਬਰ ‘ਚ ਇਹ 10.7 ਫੀਸਦੀ ਸੀ।
ਸਰਕਾਰ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਥੋਕ ਮੁੱਲ ਸੂਚਕ ਅੰਕ (ਡਬਲਯੂ.ਪੀ.ਆਈ.) ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਜਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪ੍ਰਚੂਨ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਵੀਰਵਾਰ ਭਾਵ 12 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਪ੍ਰਚੂਨ ਮਹਿੰਗਾਈ ਵੀ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ 5.02% ‘ਤੇ ਸੀ। ਅਗਸਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਖੁਰਾਕੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਰ 5.62% ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ 1.54% ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਰ 6.34% ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ 3.70% ਹੋ ਗਈ ਹੈ।ਈਂਧਨ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਥੋਕ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਰ -6.03% ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ -3.35% ਹੋ ਗਈ ਹੈ।ਨਿਰਮਿਤ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਰ -2.37% ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ -1.34% ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਥੋਕ ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਿੱਚ ਲੰਮੀ ਵਾਧਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਤਪਾਦਕ ਖੇਤਰਾਂ ‘ਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਥੋਕ ਕੀਮਤਾਂ ਬਹੁਤ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉੱਚੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਤਪਾਦਕ ਬੋਝ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਰਕਾਰ ਟੈਕਸ ਰਾਹੀਂ ਹੀ WPI ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖੇ ਵਾਧੇ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਈਂਧਨ ‘ਤੇ ਐਕਸਾਈਜ਼ ਡਿਊਟੀ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਸਰਕਾਰ ਇੱਕ ਸੀਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਟੈਕਸ ਕਟੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਡਬਲਯੂ.ਪੀ.ਆਈ. ਵਿੱਚ, ਮੈਟਲ, ਕੈਮੀਕਲ, ਪਲਾਸਟਿਕ, ਰਬੜ ਵਰਗੀਆਂ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਮਾਨ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਭਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਮਹਿੰਗਾਈ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ‘ਤੇ ਵੀ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਡਿਫਲੇਸ਼ਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਮਹਿੰਗਾਈ ਉਦੋਂ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਕੀਮਤਾਂ ਘਟਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ ਮੁਨਾਫਾ ਘਟਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਘਟਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਕੱਢ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਪਲਾਂਟ ਜਾਂ ਸਟੋਰ ਵੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੈ ਪ੍ਰਚੂਨ ਅਰਥਾਤ ਪ੍ਰਚੂਨ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਥੋਕ ਮਹਿੰਗਾਈ।
ਪ੍ਰਚੂਨ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਰ ਆਮ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਕੰਜ਼ਿਊਮਰ ਪ੍ਰਾਈਸ ਇੰਡੈਕਸ (ਸੀਪੀਆਈ) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ, ਥੋਕ ਮੁੱਲ ਸੂਚਕਾਂਕ (WPI) ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਉਹ ਕੀਮਤਾਂ ਜੋ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਥੋਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਵਪਾਰੀ ਤੋਂ ਵਸੂਲਦਾ ਹੈ। ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਥੋਕ ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਿਤ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ 63.75%, ਭੋਜਨ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਵਸਤਾਂ ਦਾ 20.02% ਅਤੇ ਬਾਲਣ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦਾ 14.23% ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਚੂਨ ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ 45.86%, ਰਿਹਾਇਸ਼ 10.07% ਅਤੇ ਬਾਲਣ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
