ਆਈਸਲੈਂਡ ਦੇ ਗ੍ਰਿੰਡਾਵਿਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਬੀਤੇ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਫਟ ਗਿਆ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਮੁਤਾਬਕ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਫਟਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਭੂਚਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।
ਗ੍ਰਿੰਡਾਵਿਕ ‘ਚ ਜ਼ਮੀਨ ਫਟਣ ਕਾਰਨ ਕਰੀਬ 3.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਦਰਾੜ ਬਣ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਈਸਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰੇਕਜਾਵਿਕ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਰਾੜ ਤੋਂ ਲਾਵਾ ਲਗਾਤਾਰ 100-200 ਵਰਗ ਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਕਿੰਟ ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨੇ ਹੀ ਆਈਸਲੈਂਡ ਦੇ ਰੇਕਜੇਨਸ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਵਿੱਚ ਸੜਕਾਂ ਅੰਦਰ ਧਸਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਭੂਚਾਲ ਦੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉੱਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲਗਭਗ 4 ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਨਵੰਬਰ ‘ਚ ਗ੍ਰਿੰਡਾਵਿਕ ਦੇ ਹੇਠਾਂ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਲਾਵਾ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 800 ਮੀਟਰ ਹੇਠਾਂ ਸੀ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਮੁਤਾਬਕ ਪਿਛਲੇ 2 ਸਾਲਾਂ ‘ਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ‘ਚ ਕਰੀਬ 4 ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਫਟ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਮਾਰਚ 2021 ਵਿੱਚ ਵੀ, ਉਸੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਫਟਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਲਗਭਗ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਦਰਾੜ ਤੋਂ ਲਾਵਾ ਵਗਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਸਤ 2022 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਫਟਿਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਲਾਵਾ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ ਵਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਆਈਸਲੈਂਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 4 ਲੱਖ ਹੈ ਅਤੇ 140 ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 33 ਸਰਗਰਮ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਦੋ ਟੈਕਟੋਨਿਕ ਪਲੇਟਾਂ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਲੇਟਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਮੌਜੂਦ ਪਹਾੜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੁਆਰਾ ਵੰਡੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਮੈਗਮਾ ਲਗਾਤਾਰ ਨਿਕਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਰਾਹਤ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਆਈਸਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਏ ਭੂਚਾਲ ਦਾ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕਾਟਲਾ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਮੁਤਾਬਕ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਵੀ ਜਲਦੀ ਫਟ ਸਕਦਾ ਹੈ। 1721 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਟਲਾ ਵਿੱਚ 5 ਫਟ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹ 34-78 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ‘ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਟਲਾ ਵਿਖੇ ਆਖਰੀ ਵਿਸਫੋਟ 1918 ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਕੁਦਰਤੀ ਚੀਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਮੈਗਮਾ, ਲਾਵਾ, ਸੁਆਹ ਆਦਿ ਪਿਘਲੇ ਹੋਏ ਪਦਾਰਥ ਧਮਾਕਿਆਂ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਮੌਜੂਦ 7 ਟੈਕਟੋਨਿਕ ਪਲੇਟਾਂ ਅਤੇ 28 ਉਪ-ਟੈਕਟੋਨਿਕ ਪਲੇਟਾਂ ਦੇ ਟਕਰਾਉਣ ਕਾਰਨ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਰਗਰਮ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ, ਮਾਉਂਟ ਏਟਨਾ, ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਹੈ।
